صیغه ساعتی هدفمند می‌شود؟

هفته نامه تماشاگران امروز | شماره 7 | احسان نادرپور

«صیغه ساعتی هدفمند می‌شود؟»

ازدواج موقت، صیغه، تمه، نکاح ساعتی و اصطلاحاتی از این دست همیشه با بحث و جدل همراه است. عده‌ی زیادی آن را نمی‌پسندند. چون معتقدند برخی افراد به دنبال سوءاستفاده از مضامین دینی هستند. منتقدین به ازدواج موقت برای توصیف این نوع نکاح از الفاظ کلاه شرعی و خودفروشی استفاده می‌کنند.

بیش از یکسال است که ازدواج موقت در ایران وارد فاز جدیدی شده است. پیش از این در شهرهایی مانند قم و مشهد بیشترین آمار ازدواج موقت دیده می‌شد. گروهی که ظاهرا بدون ساماندهی خاص و با یک سری نشانه‌ها مانند برعکس پوشیدن چادر فرد مورد نظر خود را پیدا می‌کردند؛ امروز دیگر به کمک اینترنت سعی در اشاعه‌‌ و گسترش این نوع ازدواج را دارند.

اردیبهشت پارسال سایت عاشقون اقدام به ارسال گسترده‌ی پیامک به شهروندان کرد. مدیر این سایت می‌گوید با اخذ 30 هزار تومان زمینه آشنایی مردان و زنان اعم از زن و مرد متاهل و مجرد را برای ایجاد ارتباط فراهم می‌کند. این سایت که از فعالین عرصه‌ی عقد موقت و صیغه است سعی می‌کند با روش‌های مختلف افراد را به سایت خود جذب کند و زمینه‌ی آشنایی مردان و زنان را با یکدیگر فراهم آورد.

مرکز رسمی ازدواج موقت تهران هم در این میان سر و صدای زیادی به پا کرد. با افتتاح این مرکز که البته نمود بیرونی‌اش تنها یک سایت است؛ مردم در شبکه‌های اجتماعی نظرات مختلفی در این باره دادند. مدیر این سایت بعدها از نیت خیر خود برای کمک به جوانانی که مشکل ازدواج دارند سخن گفت و ادعا کرد با وجود اینکه توهین‌هایی بسیاری به وی شده، همچنان در ادامه این مسیر مصر است و گفت می‌خواهد در سایر شهر ها هم شعبه بزند.او از فعالیت این مرکز زیر نظر یکی از دفاتر ثبت ازدواج و طلاق و مشورت با فردی روحانی و یک حقوقدان صحبت کرد و در پاسخ به این پرسش که آیا این خانم‌ها «عده» نگه می‌دارند گفت: «در این مرکز بیشتر از زنان یائسه استفاده می‌شود و اگر خانمی هم یائسه نباشد، ‌شرط عدم دخول گذاشته می‌شود تا عده به آن تعلق نگیرد.»

قیمت‌هایی که تحت عنوان مهریه دریافت می‌شود اما متفاوت است. سایت ازدواج ایرانیان که گویا گزینه‌های بیشتری از سایت رقیبش داراست برای هر خانم یک کد تعیین کرده. روبروی هر کد هم خصوصیات ظاهری، رفتاری و دیگر اطلاعات مربوط به وی نوشته شده است. برای هر کد یک قیمت معرفی بین 50 تا 200 هزار تومان تعیین شده. البته مدیر این سایت تذکر داده که هر معرفی منجر به ازدواج موقت نمی‌شود و آقایان باید برای جلب نظر خانم تلاش کنند. برای همین مدیر سایت آقایان را به اصلاح و خوش‌پوشی دعوت می‌کند. هزینه ی مهریه‌ی ساعتی نیز بین؛ 100 تا 250 هزار تومان متغیر است. هزینه‌ی عقد موقت یک ماهه نیز بین یک‌ تا دو میلیون تومان است. مدیریت سایت تاکید کرده‌است که برای امنیت خانم‌ها یک خانم هم در اتاقی جداگانه مراقب همراه وی به محل می‌رود.

مرکز رسمی ازدواج موقت تهران هم می‌گوید: «مرکز ما به خاطر معرفی و ارتباط مراجعه‌کننده با خانم ۴۰ هزار تومان دریافت می‌کند که خودمان هم قبول داریم رقم بالایی است و سعی در کاهش آن داریم. اما خانم‌هایی که با ما همکاری می‌کنند مهریه‌های مختلفی را با توجه به ویژگی‌هایی که برخوردار هستند مد نظر دارند که از ۴۰ هزار تومان شروع می‌شود تا ساعتی ۱۰۰ هزار تومان.»

در سایت ازدواج ایرانیان هم سعی می‌کند که به بهداشت و سلامت افراد توجه کند و می‌گوید از همه‌ی خانم‌های عضو این سایت آزمایش ایدز و هپاتیت گرفته شده.

اما دکتر اقلیمی رییس انجمن مددکاران اجتماعی معتقد است این افراد باید هر 15 روز یک بار مورد آزمایش قرار بگیرند و کارت سلامت داشته باشند. او می‌گوید: «چون عملا هیچگونه نظارتی بر این مراکز، افراد و سایت ها وجود ندارد؛ نمی‌توان از سلامت افراد باخبر شد و به این سایت‌ها اعتماد کرد. آن‌ها هم بیشتر در این راه به فکر کسب درآمد هستند و با پورسانتی که از دو طرف می‌گیرد قطعا پول‌های زیادی این وسط به جیب می‌زند. نظارت در این زمینه فقط بر عهده‌ی دولت خواهد بود. و این نظارت هم با درمان و اختصاص کارت مخصوص شدنی‌ست. در اینصورت اگر فردی تمایل برای صیغه شدن دارد می‌تواند این کارت را هر 15 روز یکبار با انجام آزمایشات تمدید کند. متاسفانه چنین چیزی در کشور ما وجود ندارد و این اتفاق سلامت جامعه را به خطر می‌اندازد.»

رییس انجمن مددکاران اجتماعی همچنین معتقد است در صورت عدم نظارت وجود چنین سایت هایی باعث می‌شود دختران و پسران بیشتری وارد اینگونه مسایل شوند. به خصوص در مورد دختران این امر بیشتر به چشم می‌خورد و نگاه جامعه و خانواده در مورد دختر مطلقه و بیوه نگاه درستی نیست و باعث بروز مشکلات جدی در زندگی فرد می‌شود. وی ادامه می‌دهد: «ما در هر جایی اولویت را بر پول درآوردن می‌گذاریم و به همین علت به آینده‌ی کار خود فکر نمی‌کنیم. برای انجام یک کار درست 50 کار غلط انجام می‌دهیم. از یک طرف جلوی قدم زدن دختر و پسر در خیابان را می‌گیریم و از سوی دیگر راه را برای چنین سایت هایی باز می‌کنیم و با شرعی خواندن آن از خود سلب مسئولیت می‌کنیم. در این میان فقط آن دختر است که بازنده‌ی این اتفاق است چون در جامعه‌ی ما حتی شرایط برای ازدواج زن‌های مطلقه هم فراهم نیست چه برسد دختری که پیش از این به ازدواج موقت تن داده و هزار برچسب به او چسبیده است.»

اکثر این سایت‌ها در ستاد ساماندهی وزارت ارشاد به ثبت رسیده‌اند. البته با این وجود هم برخی از آن‌ها فیلتر شده‌اند. یکی از همین سایت‌ها معتقد است که نیازی به کسب مجوز برای فعالیت این سایت وجود ندارد و در صفحه‌ی اول سایت خود نوشته است: «این سایت فقط فتوا کتبی مراجع عظام تقلید جهان تشیع (مجوز شرعی) را کسب و هیچگونه مجوزی از هیچ نهاد قانونی جز قانون مدنی ایران ندارد لذا فعالیت ما به استناد مواد ۱۰۳۴، ۱۰۷۱ و ۱۰۷۵ قانون مدنی در موضوع وکالت نکاح موقت کاملا قانونی می باشد.»

تاکنون هیچ مرجعی مسئولیت هدایت این سایت‌ها را برعهده نگرفته و گویا در میان مسئولین کسی حاضر نیست حواشی این کار را به جان بخرد. حجت الاسلام سید علی طاهری؛ سخنگوی کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی هم می‌گوید نمایندگان مجلس هم هنوز نهاد مستقیم این موضوع را شناسایی نکردند. او به تماشاگران امروز می‌گوید: «من فکر می‌کنم تنها دستگاه پاسخگو در این حوزه می‌تواند وزارت ورزش و جوانان باشد. به این علت که مخاطبین اصلی این سایت‌ها اکثرا از میان جوانان هستند؛ این ضرورت وجود دارد که وزارت ورزش و جوانان در این خصوص پیگیری‌های لازم را داشته باشد و این اتفاق را ضابطه مند و با ساماندهی پیش ببرد.»

او در مورد بازخورد این سایت‌ها می‌گوید: «چیزی که در حد شایعات شنیدیم و گاها اخباری به گوش‌مان رسیده این است که تاکنون این سایت‌ها موفقیت چندانی نداشته اند و بازخورد منفی بسیاری در این مورد وجود دارد. و چون مرجع قانونی رسیدگی به این قبیل سایت‌ها مشخص نیست؛ نهادی هم برای پاسخگویی به این موضوع وجود ندارد.»

برخی جامعه‌شناسان در ایران ازدواج موقت را با نظریه ازدواج آزمایشی مقایسه می‌کنند. ازدواج آزمايشى در جامعه صنعتى مطرح مى‌شود و ازدواجی‌ست که در آن دو طرف برای شناخت بیشتر از یکدیگر و تا زمان اخذ تصمیم قطعی به عقد هم در می‌آیند. چیزی که فلسفه‌ی ازدواج موقت شیعه هم زیاد از آن دور نیست. اما در ایران؛ ازدواج موقت، جایگزین دیگر نهادهای اجتماعی شده و همانقدر که نظارت بر آن می‌تواند مثمر ثمر باشد؛ عدم نظارت بر آن هم امری‌ست جبران ناپذیر.