دهه نودی ها!

بررسی اختلاس‌های 4 سال اخیر در روزان: دهه نودی ها!

احسان نادرپور: در چهار سال اخیر مردم ایران بیش از هر زمان دیگری با واژه‌ اختلاس آشنا شدند. هفته‌ای نیست که خبری از اختلاس و فساد مالی منتشر نشود. این روزها گوش همه‌ مردم ایران به این خبر‌ها عادت کرده. دیگر شنیدن خبر فساد و دستگیری فلان فرد معروف کسی را متعجب نمی‌کند. زمانی که دو معاون رئیس جمهور سابق و فرزند رئیس جمهور اسبق ایران با اتهام فساد مالی سر از زندان در می‌آورند دیگر شنیدن خبر دستگیری و کشف جرم در حوزه اقتصادی چشمان کسی را گرد نمی‌کند. «دهه نود» بزرگترین دستاوردش عادی شدن همین اخبار بود. اخبار فسادهای مالی که به لطف تحریم‌های غرب دست عده‌ای را برای نان دزدی از جیب بیت المال باز گذاشته بود. «مراکز قدرت بعضاً ابزارهای نظارتی را از کار می‌اندازند، در هر نظام سفارشی و توصیه‌‌ای و یا به اصطلاح " از خودمان"، امکان بروز حوادثی مانند اختلاس وجود دارد» این را مشاور مدیرعامل بانک پاسارگاد می‌گوید. ابوالقاسم جمشیدی معتقد است: «هرگونه اختلاس و نظایر آن، از بی‌امنیتی شکل می‌گیرد. عمده این مسائل نیز ریشه در اخلاق جامعه دارد. وقتی اخلاق در جامعه کاهش می‌یابد و مردم به سمت جلب و جذب بیشتر دارایی گرایش می‌یابند و از یکدیگر در این حوزه سبقت می‌گیرند، به طوری که دارایی و ثروت ملاک تشخص و زیاده خواهی معیار آرزوها و آمال جامعه می‌شود، در چنین شرایطی باید در انتظار حوادثی نظیر اختلاس بود.»

همانطور که گفتیم اختلاس و فساد مالی بزرگ که در چهارسال گذشته کشف شده، کم نبوده است. عدد و رقمی حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان. اینها البته فقط اختلاس‌ها و فسادهای بزرگ است، کوچک‌ها را جمع نزدیم. همه می‌دانیم كه دزدی با چنین ابعاد وسیعی بدون حمایت افراد قدرتمند سیاسی و اقتصادی امکان پذیر نیست. در چهار سالی که از دهه نود می‌گذرد تا امروز بیش از 13 هزار میلیارد تومان اختلاس و فساد مالی در کشور کشف شده که عاملان آنها تنها 4 نفر بوده‌اند. البته هنوز خبری از پرونده‌ای که رئیس قوه قضائیه در بهمن ماه از آن پرده برداری کرده بود نیست. پرونده 6 هزار و 500 میلیارد تومانی که هنوز جزئیاتش معلوم نیست.

مه‌آفرید امیرخسروی

 در شهریور ماه ۱۳۹۰، مقامات قضائی از اختلاسی پرده برداری کردند که در آن زمان بزرگترین فساد مالی تاریخ ایران لقب گرفت. این بار پای 3هزار میلیارد تومان در میان بود و «مه آفرید امیر خسروی» با سرقت این رقم از شبکه‌های بانکی توانست رکورد 16ساله فاضل خداداد را بشکند که از سال 1374با فساد اقتصادی 123میلیارد تومانی اش رکورددار اختلاس در ایران بود. پرونده مه‌آفرید خسروی سوم خردادماه امسال بعد از هزار و 20 روز رسیدگی قضائی با اعدام او بسته شد اما چند ماه پیش از آن که حکم اعدام او اجرا شود، دومین پرونده اختلاس بزرگ به جریان افتاد که این بار رقم آن بیش از سه برابر سرقت مه آفرید خسروی بود.

بابک زنجانی

بابک زنجانی با شرکت هلدینگ سورینتش درست زمانی دستگیر شد که در اوج فعالیت‌های اقتصادی خود بیش از 70 شرکت تجاری داشت و صاحب بانک‌هایی در مالزی، امارات و تاجیکستان بود. با این وجود بدهی بیش از دو و نیم میلیارد یورویی زنجانی به وزارت نفت و بانک مرکزی و همچنین جعل اسناد بانکی با پرداخت رشوه به بانک ملی تاجیکستان، اصلی ترین اتهاماتی بود که پای او را به زندان باز کرد. در پرونده بابک زنجانی، قاچاق طلا از ایران و همکاری با سعید مرتضوی در تخلفات مالی هم به چشم می‌خورد. در نهایت بابک زنجانی با اتهام فساد مالی 9هزار میلیارد تومان که عده‌‌ای آن را 12هزار میلیار تومان می‌دانند، راهی زندان اوین شد تا بعد از تکمیل پرونده، روند قضائی او طی شود.

سعید مرتضوی

مرتضوی که به خاطر تخلفات مالی و پرونده کهریزک درگیر و دار دادگاه بود، با اتهام تصرف غیرقانونی در اموال شرکت سرمایه گذاری تامین اجتماعی و اختلاس هزار میلیارد تومانی یک بار دیگر دادگاهی شد. اتهام مرتضوی در دل خود چندین عنوان مجرمانه را داشت. از واگذاری 138شرکت به بابک زنجانی گرفته تا پرداخت رشوه به نمایندگان مجلس. در گزارش تحقیق و تفحص از سازمان تأمین اجتماعی که در مجلس قرائت شد از رقم 6میلیارد تومانی هم صحبت شده بود که مرتضوی در روزهای پایانی دولت دهم به فکر پرداخت آن به مدیران دولت نهم و دهم افتاد و کارت هدیه 50میلیون تومانی به محمدرضا رحیمی و کارت‌های هدیه 100 میلیون تومانی به سرپرست وقت وزارت تعاون و معاون وقت اجتماعی رئیس جمهور هم جزء همین پاداش‌ها بودند. گزارش تحقیق و تفحص البته از رقم‌های دیگری هم حکایت داشت که از ابتدای دهه 80 تا سال 92 تحت عناوین مختلف به صورت غیرقانونی هزینه شده بودند.

محمدرضا رحیمی

معاون اول احمدی نژاد که ریاست ستاد هماهنگی مبارزه با مفاسد اقتصادی را هم به عهده داشت، به اتهام اختلاس 2میلیارد و 850 میلیون تومانی از بیمه ایران در زندان است. او که در سال 92 نشان ملی خدمت را از دستان احمدی نژاد گرفته بود، در سال 91 در فهرست کسانی که در پرونده اختلاس بزرگ از بیمه ایران نقش داشتند، معرفی شد. در آن زمان یکی از متهمان اصلی پرونده گفت که یک میلیارد و ۵۰۰ ميليون تومان به حساب شخصی محمدرضا رحیمی، رئیس پیشین دیوان محاسبات و معاون اول احمدی نژاد، واریز کرده و دو سال بعد، دادگاه رسیدگی به پرونده، رحیمی را به 15سال زندان، پرداخت ۲ میلیارد و ۸۵۰ میلیون تومان رد مال و یک میلیارد تومان جزای نقدی محکوم کرد. این حکم در دی ماه امسال به ۵ سال و ۹۱ روز حبس و پرداخت همان مقدار جریمه نقدی و رد مال تغییر پیدا کرد.

بدون نام!

رئیس قوه قضائیه چند روز قبل در لرستان اشاره‌‌ای به آن کرد و رسیدگی به آن را به بعد موکول کرد. آیت الله آملی لاریجانی گفته بود: دو تا سه پرونده بزرگ بانکی باید در آینده نزدیک رسیدگی شود که یکی از این پرونده‌ها مربوط به پرداخت 65 هزار میلیارد ریال تسهیلات بانک خصوصی به یک فرد است. این موضوع بر حسب گزارش بوده و تاکنون در دادسرا یا دادگاه مطرح نشده و این در حالی است که گفته می‌شود بخشی از این مبلغ به صورت ارز از کشور خارج شده است.

حمید بقایی

در پی دستگیری بقایی سایت تابناک با غلامعلی جعفر زاده ایمن آبادی نماینده مجلس شورای اسلامی گفتگویی را ترتیب داد و وی از بخشی از اتهامات بقایی شامل انتقال ارقامی بیش از بیست هزار میلیارد تومان به خارج از کشور توسط این فرد خبر داد: «غلامعلی جعفر زاده ایمن آبادی درگفتگو با تابناک درباره بازداشت حمید بقایی اظهار داشت: یکی از تخلفات بقایی در پرونده هایی که از او وجود دارد، خروج 20 هزار میلیارد تومان از داخل کشور به صرافی‌های کشور‌های عربی بوده است، و تخلفات بسیار زیاد دیگری نیز وجود دارد، البته در شرایط فعلی نمی‌توانم جزئیات پرونده را افشا کنم.»

هرچند رسانه‌های حامی احمدی نژاد سعی کردند که دستگیری بقایی را مرتبط با صندوق قرض الحسنه شهیدان رجایی و باهنر جلو دهند اما اظهارات جعفرزاده نشان داد ماجرا از دوازده میلیارد تومان بسیار فراتر است و به نظر می‌رسد پای رقم‌های بیست هزار میلیاردی در میان است.

به هر حال خیلی از جامعه شناسان علاوه بر آثار اقتصادی اختلاس‌ها در جامعه و نقش این اتفاقات در نظام اقتصادی کشور به تبعات مهم و تاثیر گذار اجتماعی و سیاسی آن نیز اشاره داشته اند. مانند برخی که معتقدند این اختلاس‌ها تنها اختلاس نبوده و سونامي تخريب اعتماد اجتماعي است.